Welcome to Pariksha Assam’s complete study notes for SCERT Class 6 Social Science, Chapter 6: “ইতিহাস লিখনত সময় গণনা, উৎস আৰু ভাৰতবৰ্ষ” (Time Calculation, Sources and India in History Writing). This guide is specially made for aspirants preparing for Assam State Competitive Examinations like APSC CCE, ADRE Grade III & IV, Assam Police, and Assam TET.
Here, we will learn how time is counted in history, what sources are used to write history, and how our country got the name ‘India’ or ‘Bharat‘. The notes which are provided below in Assamese and English have been prepared keeping in view the basic understanding level of a beginner. Read these notes carefully and practice the MCQs to get clear idea of the topic.
Table of Contents
১. ইতিহাস অধ্যয়নত সময়ৰ গুৰুত্ব (Importance of Time in Studying History)
ইতিহাস আখ্যান বা সাধুকথা নহয়; ই হ’ল অতীতত ঘটা প্ৰকৃত ঘটনাৰ ধাৰাবাহিক বিৱৰণী (chronological account of true past events)। ইতিহাস বুজিবলৈ হ’লে কেৱল মানুহৰ বিষয়ে জানিলেই নহ’ব, কোন সময়ত কি ঘটনা সংঘটিত হৈছিল তাৰ ধাৰণাও থাকিব লাগিব।
বৰ্ষপঞ্জি আৰু ইয়াৰ প্ৰকাৰ (Calendars and Their Types)
সময়ৰ জোখ সাধাৰণতে কোনো উল্লেখযোগ্য ঘটনা (যেনে ৰজাৰ শাসনকালৰ আৰম্ভণি বা প্ৰখ্যাত ব্যক্তিৰ জন্ম) আধাৰ হিচাপে লৈ কৰা হয়।
প্ৰধান বৰ্ষপঞ্জিসমূহ (Major Calendars):
| বৰ্ষপঞ্জি (Calendar) | আৰম্ভণিৰ ভিত্তি (Basis of Origin) | প্ৰয়োগ (Application) | মতে আৰম্ভণিৰ চন (Starting Year) |
|---|---|---|---|
| বিক্ৰম সংৱত (Vikram Samvat) | ৰজা বিক্ৰমাদিত্যই শক ৰজাক পৰাস্ত কৰা বছৰ। | হিন্দু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ দিন নিৰ্ণয়। | খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৭ (57 BC)। |
| শকাব্দ বা শালিবাহনাব্দ (Saka Era) | কুষাণ ৰজা কণিষ্কৰ ৰাজ অভিষেক। | বীজ সিঁচা বা আন কৃষি কৰ্মৰ দিন নিৰ্ধাৰণ। | খ্ৰীষ্টাব্দ ৭৮ (78 AD)। |
| হিজৰী (Hijri) | হজৰত মহম্মদে মক্কাৰ পৰা মদিনালৈ যাত্ৰা কৰাৰ দিন। | মুছলমানসকলৰ ধৰ্মীয় উৎসৱৰ দিন নিৰ্ধাৰণ। | খ্ৰীষ্টাব্দ ৬২২ (622 AD)। |
| ভাস্কৰাব্দ (Bhaskarabda) | ৰজা ভাস্কৰবৰ্মন সিংহাসনত আৰোহণ কৰা বছৰ। | বিহু তথা আন অসমীয়া উৎসৱৰ দিন নিৰ্ধাৰণ। | খ্ৰীষ্টাব্দ ৫৯৩ (593 AD)। |
| শংকৰাব্দ (Sankarabda) | শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ জন্ম তাৰিখ। | শংকৰদেৱৰ তিথি। | খ্ৰীষ্টাব্দ ১৪৪৯ (1449 AD)। |
গ্ৰেগ’ৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জি (Gregorian Calendar):
- বিশ্বজুৰি একেধৰণৰ সময় গণনাৰ বাবে গ্ৰেগ’ৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জি ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যি যীশুখ্ৰীষ্টৰ জন্ম বছৰৰ পৰা আৰম্ভ হয়।
- যীশুখ্ৰীষ্টৰ জন্মৰ পিছৰ বছৰবোৰক খ্ৰীষ্টাব্দ (AD – Anno Domini) বা Common Era (CE) বোলা হয়।
- জন্মৰ আগৰ বছৰবোৰক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব (BC – Before Christ) বা Before Common Era (BCE) বোলা হয়।
- এই বৰ্ষপঞ্জিত ‘শূণ্য বছৰ’ (Zero year) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাই (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ ৰ বিপৰীতে খ্ৰীষ্টাব্দ ১ আৰম্ভ হয়)।
- পৰম্পৰাগত অসমীয়া ‘পঞ্জিকা’ত সূৰ্যোদয়ৰ লগে-লগে দিন আৰম্ভ হয়, কিন্তু গ্ৰেগ’ৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জিত ৰাতি ১২ বজাৰ পিছত নতুন দিন আৰম্ভ হয়।
নিৰ্দিষ্ট সময়সূচক শব্দ (Specific Time-Indicating Words)
- দশক (Decade): ১০ বছৰীয়া এছোৱা সময়।
- শতিকা বা শতাব্দী (Century): ১০০ বছৰ জোৰা সময়। (যেনে- খ্ৰীষ্টাব্দ প্ৰথম শতিকাই ১ ৰ পৰা ১০০ বছৰক বুজায়; বিংশ শতিকাই ১৯০১-২০০০ লৈকে বুজায়)।
- সহস্ৰাব্দ (Millennium): ১০০০ বছৰক বুজায়। (যেনে- ২০০১ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা সহস্ৰাব্দ ৩০০০ চনলৈ চলিব)।
- যুগ (Era/Age): কিছুমান বৈশিষ্ট্যৰ মিল থকা এক দীঘলীয়া সময় (যেনে- প্ৰস্তৰ যুগ, যি প্ৰায় ২০ লাখ বছৰ আগতে আৰম্ভ হৈ ৩০০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্বলৈ চলিছিল)।
২. ইতিহাস অধ্যয়নৰ উৎস (Sources of Studying History)
ইতিহাস প্ৰণয়ন হৈছে এক বৈজ্ঞানিক প্ৰক্ৰিয়া য’ত নানা উৎসৰ সহায়ত অতীতক পুনৰ উদ্ধাৰ কৰা হয়। লিখিত তথ্য পোৱাৰ আগৰ সময়ৰ (Pre-historic period) ইতিহাস লিখিবলৈ প্ৰত্নতাত্ত্বিকসকলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হয়।
- প্ৰত্নতাত্ত্বিক (Archaeologists): প্ৰাচীন স্থানৰ অৱশিষ্ট খনন কৰি আদিম লোকৰ বসতি, শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য আৰু খাদ্যাভ্যাস আৱিষ্কাৰ কৰে।
- নৃতত্ত্ববিদ (Anthropologists): শিল্পকৰ্মসমূহ পৰীক্ষা কৰি অতীতৰ মানুহৰ সাংস্কৃতিক আচৰণ অধ্যয়ন কৰে।
- পুৰাজীৱবিজ্ঞানী (Paleontologists): জীৱাশ্মৰ (Fossils) অধ্যয়ন কৰে।
- লিপিবিদ (Epigraphists): প্ৰাচীন শিলালিপিৰপৰা তথ্য উদ্ঘাটন কৰে।
উৎসৰ প্ৰকাৰ (Types of Sources):
| উৎসৰ ভাগ (Category) | উদাহৰণ (Examples) |
|---|---|
| এপিগ্ৰাফিক (Epigraphic) | শিলালিপি (Rock Edicts), তাম্ৰলিপি (Copper plates), মুদ্ৰা (Coins), ফলক (Plaques)। |
| প্ৰত্নতাত্ত্বিক (Archaeological) | স্থাপত্য (Architecture), স্তূপ (Stupas), মানুহ/জীৱজন্তুৰ অৱশিষ্ট, সঁজুলি/অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ, সমাধিক্ষেত্ৰ, বাচন-বৰ্তন, পোৰা মাটিৰ সামগ্ৰী। |
| কলাত্মক (Artistic) | ছবি (Paintings), ভাস্কৰ্য (Sculptures), মূৰ্তি আৰু আ-অলংকাৰ (Idols and Ornaments)। |
| সাহিত্যিক (Literary) | বেদ, পুৰাণ, মহাকাব্য (Vedas, Puranas, Epics), বংশ বৃত্তান্ত, ঐতিহাসিক লেখা, বিষয়বস্তুভিত্তিক পুথি, ভ্ৰমণকাৰীৰ টোকা। |
| মৌখিক (Oral) | লোক কথা (Folktales), কবিতা/নাটক, লোকগীত (Folksongs)। |
৩. ভাৰতবৰ্ষ নামৰ আৰম্ভণি (Origin of the Name ‘Bharatvarsha’)
ভাৰতৰ অতীতত বহুতো নাম আৰু পৰিৱৰ্তিত সীমা আছিল। ভাৰতৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন গ্ৰন্থ ঋগ্বেদত (Rigveda) এই উপমহাদেশৰ উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলটোক সপ্তসিন্ধু (সাতখন নদীৰে গঠিত ভূমি) নাম দিয়া হৈছিল।
প্ৰাচীন গ্ৰন্থ আৰু মহাকাব্যত ভাৰত (India in Ancient Texts and Epics)
- প্ৰাচীন ভাৰতীয় গ্ৰন্থসমূহত সমগ্ৰ ভাৰত উপমহাদেশখনক বুজাবলৈ ‘ভাৰতবৰ্ষ‘ (ভৰতৰ দেশ) আৰু ‘জম্বুদ্বীপ‘ (জামু গছৰ দ্বীপ) শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
- সম্ৰাট অশোকেও তেওঁৰ শিলালিপিত সমগ্ৰ ভাৰতক বুজাবলৈ ‘জম্বুদ্বীপ’ নাম ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
- পৌৰাণিক ৰজা ভৰতৰ নামেৰে ‘ভাৰতবৰ্ষ’ নামটো হৈছিল বুলি জনা যায়।
- প্ৰাচীন তামিল সাহিত্যত দক্ষিণৰ কন্যাকুমাৰীৰ পৰা উত্তৰে হিমালয়লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক ‘ভাৰতম্’ (Bharatam) নামেৰে জনা গৈছিল।
📌 Visit our main website www.studyblink.com for competitive exam book reviews, exam strategy and pdf download.
মহাভাৰতত উল্লেখিত স্থান আৰু বৰ্তমানৰ অৱস্থিতি (Places in Mahabharata and their Present Location):
- কুৰুক্ষেত্ৰ (Kurukshetra) -> হাৰিয়ানাৰ কিছু অংশ (Parts of Haryana)।
- ভাংগা (Bhanga) -> বংগৰ কিছু অংশ (Parts of Bengal)।
- প্ৰাগজ্যোতিষ (Pragjyotisha) –> অসমৰ বৃহৎ অংশ (Large parts of Assam)।
- কচ্চ (Kutch) -> গুজৰাটৰ কচ্চ অঞ্চল (Kutch region of Gujarat)।
বিদেশীৰ দৃষ্টিত ভাৰতৰ নাম (India’s Name from the Perspective of Foreigners)
- পাৰস্যবাসী (Persians): খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ছয় শতিকাত পাৰস্যৰ
সম্ৰাট ডাৰিয়াছেসিন্ধু নদীৰ তীৰৱৰ্তী অঞ্চলটোৰ নিয়ন্ত্ৰণ লয়। পাৰস্যৰ লোকসকলে ভাৰতক ‘হিন্দু’ বা ‘হিন্দ’ বুলি উল্লেখ কৰিছিল, যিটো ‘সিন্ধু’ৰ ৰূপান্তৰিত ৰূপ আছিল।
- গ্ৰীকসকল (Greeks): প্ৰাচীন গ্ৰীকসকলে এই অঞ্চলটোৰ নাম ‘ইণ্ডই’ বা ‘ইণ্ডাইক’ ৰাখিছিল, কাৰণ তেওঁলোকৰ ভাষাত ‘হ’ আখৰটো নথকাৰ বাবে ‘হিন্দ’ৰ প্ৰাৰম্ভিক আখৰটো বাদ দিছিল। ইয়াৰ পৰাই ‘ইণ্ডিয়া’ (India) নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।
- চীনাসকল (Chinese): প্ৰাচীন চীনাসকলে ভাৰতক ‘য়িন্তু’ (Yintu) বা ‘য়িন্দু’ (Yindu) বুলি উল্লেখ কৰিছিল। আন এটা চীনা শব্দ আছিল ‘তিয়ানঝু’ (Tianzhu), যিয়ে বুদ্ধৰ ভূমি হিচাপে ভাৰতলৈ থকা সন্মান প্ৰতিফলিত কৰিছিল।
- হিন্দুস্থান (Hindusthan): এই শব্দটো ১৮০০ বছৰ পূৰ্বে প্ৰথমে পাৰ্চী শিলালিপিত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
📌 SCERT SOCIAL SCIENCE Class 6 Textbook PDF
15 Important Practice MCQ (১৫ টা গুৰুত্বপূৰ্ণ বহুমুখী প্ৰশ্নোত্তৰ)
1. তলৰ কোনখন বৰ্ষপঞ্জি শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ জন্ম তাৰিখৰ পৰা গণনা কৰা হয়? (Which of the following calendars is calculated from the birth date of Srimanta Sankardeva?)
(A) ভাস্কৰাব্দ (Bhaskarabda)
(B) হিজৰী (Hijri) (
C) শংকৰাব্দ (Sankarabda)
(D) শকাব্দ (Saka Era)
শুদ্ধ উত্তৰ: (C) শংকৰাব্দ (Sankarabda)
ব্যাখ্যা: শংকৰাব্দ বৰ্ষপঞ্জিখন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ জন্ম তাৰিখৰ পৰা গণনা কৰা হয় আৰু ইয়াক ঘাইকৈ শংকৰদেৱৰ তিথি নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
2. গ্ৰেগ’ৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জিৰ (Gregorian Calendar) সন্দৰ্ভত তলৰ কোনটো উক্তি শুদ্ধ? (Which of the following statements is correct regarding the Gregorian Calendar?)
(A) ইয়াৰ সময় গণনা গৌতম বুদ্ধৰ জন্মৰ পৰা আৰম্ভ হয়। (Its time calculation starts from the birth of Gautam Buddha.)
(B) এই বৰ্ষপঞ্জিত ‘শূণ্য বছৰ’ (Zero year) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। (The ‘zero year’ is included in this calendar.)
(C) যীশুখ্ৰীষ্টৰ জন্মৰ আগৰ বছৰবোৰক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব (BC) বুলি কোৱা হয়। (The years before the birth of Jesus Christ are called BC.)
(D) এই বৰ্ষপঞ্জি অনুসৰি সূৰ্যোদয়ৰ লগে লগে নতুন দিন আৰম্ভ হয়। (According to this calendar, a new day starts at sunrise.)
শুদ্ধ উত্তৰ: (C) যীশুখ্ৰীষ্টৰ জন্মৰ আগৰ বছৰবোৰক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব (BC) বুলি কোৱা হয়। (The years before the birth of Jesus Christ are called BC.)
ব্যাখ্যা: গ্ৰেগ’ৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জি যীশুখ্ৰীষ্টৰ জন্ম বছৰৰ পৰা আৰম্ভ হয়। ইয়াত ‘শূণ্য বছৰ’ নাই (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ ৰ পিছত পোনে পোনে খ্ৰীষ্টাব্দ ১ আহে)। লগতে, এই পঞ্জিকা মতে ৰাতি ১২ বজাৰ পিছতহে নতুন দিন আৰম্ভ হয়, সূৰ্যোদয়ৰ লগত নহয়।
3. প্ৰাচীন কালত ভাৰতবৰ্ষৰ ইতিহাস লিখিবলৈ সমল যোগোৱা লিপিবিদসকলৰ (Epigraphists) প্ৰধান কাম কি আছিল? (What was the main work of the Epigraphists who provided materials to write the history of ancient India?)
(A) জীৱাশ্মৰ অধ্যয়ন কৰা। (Studying fossils.)
(B) প্ৰাচীন শিলালিপিৰ পৰা তথ্য উদ্ঘাটন কৰা। (Extracting information from ancient rock edicts/inscriptions.)
(C) মাটিৰ তলত পোত যোৱা অৱশিষ্ট খনন কৰা। (Excavating remains buried underground.)
(D) মানুহৰ সাংস্কৃতিক আচৰণ অধ্যয়ন কৰা। (Studying the cultural behavior of humans.)
শুদ্ধ উত্তৰ: (B) প্ৰাচীন শিলালিপিৰ পৰা তথ্য উদ্ঘাটন কৰা। (Extracting information from ancient rock edicts/inscriptions.)
ব্যাখ্যা: লিপিবিদসকলে (Epigraphists) প্ৰাচীন শিলালিপি, তাম্ৰলিপি আদিৰ ভাষা আৰু লিপি পঢ়ি তাৰ পৰা বুৰঞ্জীমূলক তথ্য উদ্ঘাটন কৰে। আনহাতে জীৱাশ্মৰ অধ্যয়ন পুৰাজীৱবিজ্ঞানীয়ে আৰু খনন কাৰ্য প্ৰত্নতাত্ত্বিকসকলে কৰে।
4. তলৰ তালিকাখন মিলাওক: (Match the following table:)
| (a) দশক (Decade) | 1. ১০০ বছৰ জোৰা সময় (A period of 100 years) |
| (b) শতিকা (Century) | 2. ১০০০ বছৰ জোৰা সময় (A period of 1000 years) |
| (c) সহস্ৰাব্দ (Millennium) | 3. ১০ বছৰীয়া এছোৱা সময় (A period of 10 years) |
(A) a-1, b-3, c-2
(B) a-3, b-1, c-2
(C) a-2, b-1, c-3
(D) a-3, b-2, c-1
শুদ্ধ উত্তৰ: (B) a-3, b-1, c-2
ব্যাখ্যা: ইতিহাসৰ সময় গণনাত ১০ বছৰক দশক, ১০০ বছৰক শতিকা বা শতাব্দী, আৰু ১০০০ বছৰক সহস্ৰাব্দ বুলি কোৱা হয়।
5. দাবী (Assertion – A): গ্ৰীকসকলে প্ৰাচীন ভাৰতক ‘ইণ্ডই’ বা ‘ইণ্ডাইক’ বুলি নামাকৰণ কৰিছিল। (The Greeks named ancient India ‘Indoi’ or ‘Indike’.)
কাৰণ (Reason – R): গ্ৰীকসকলৰ ভাষাত ‘হ’ আখৰটো নথকাৰ বাবে পাৰস্যবাসীয়ে দিয়া ‘হিন্দ’ নামৰ প্ৰাৰম্ভিক আখৰটো তেওঁলোকে বাদ দিছিল। (Because the Greek language lacked the letter ‘H’, they dropped the initial letter of the name ‘Hind’ given by the Persians.)
(A) A আৰু R দুয়োটা শুদ্ধ আৰু R, A ৰ সঠিক ব্যাখ্যা। (Both A and R are true and R is the correct explanation of A.)
(B) A আৰু R দুয়োটা শুদ্ধ কিন্তু R, A ৰ সঠিক ব্যাখ্যা নহয়। (Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.)
(C) A শুদ্ধ কিন্তু R ভুল। (A is true but R is false.)
(D) A ভুল কিন্তু R শুদ্ধ। (A is false but R is true.)
শুদ্ধ উত্তৰ: (A) A আৰু R দুয়োটা শুদ্ধ আৰু R, A ৰ সঠিক ব্যাখ্যা। (Both A and R are true and R is the correct explanation of A.)
ব্যাখ্যা: পাৰস্যৰ লোকসকলে সিন্ধু নদীৰ পাৰৰ লোকসকলক ‘হিন্দ’ বুলিছিল। গ্ৰীকসকলে সেই শব্দটো শুনিছিল যদিও তেওঁলোকৰ ভাষাত ‘হ’ (H) আখৰটো নথকাৰ বাবে ইয়াক উচ্চাৰণ কৰিব নোৱাৰি ‘ইণ্ডই’ বুলিছিল, যাৰ পৰাই ‘ইণ্ডিয়া’ নামৰ উৎপত্তি হৈছে।
6. তলৰ কোনখন বৰ্ষপঞ্জি ৰজা ভাস্কৰবৰ্মনৰ সিংহাসন আৰোহণৰ বছৰৰ পৰা আৰম্ভ হয়? (Which of the following calendars starts from the year King Bhaskaravarman ascended the throne?)
(A) বিক্ৰম সংৱত (Vikram Samvat)
(B) ভাস্কৰাব্দ (Bhaskarabd)
(C) হিজৰী (Hijri)
(D) শকাব্দ (Saka Era)
শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ভাস্কৰাব্দ (Bhaskarabda)
ব্যাখ্যা: ৫৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰজা ভাস্কৰবৰ্মনে কামৰূপৰ সিংহাসনত আৰোহণ কৰা বছৰটোৰ পৰাই ভাস্কৰাব্দ বৰ্ষপঞ্জি গণনা কৰা হয়, যিটো অসমত বিহু আৰু আন উৎসৱৰ দিন নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
7. প্ৰাচীন চীনাসকলে বুদ্ধৰ ভূমি হিচাপে ভাৰতক সন্মান জনাই ব্যৱহাৰ কৰা শব্দটো কি আছিল? (What was the word used by the ancient Chinese to respectfully refer to India as the land of Buddha?)
(A) হিন্দুস্থান (Hindusthan)
(B) জম্বুদ্বীপ (Jambudvipa)
(C) তিয়ানঝু (Tianzhu)
(D) ইণ্ডই (Indoi)
শুদ্ধ উত্তৰ: (C) তিয়ানঝু (Tianzhu)
ব্যাখ্যা: প্ৰাচীন চীনাসকলে ভাৰতক ‘য়িন্তু’ বা ‘য়িন্দু’ বুলি উল্লেখ কৰাৰ লগতে ‘তিয়ানঝু’ শব্দটোও ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিয়ে বুদ্ধৰ ভূমি হিচাপে ভাৰতলৈ থকা তেওঁলোকৰ সন্মান প্ৰতিফলিত কৰিছিল।
8. ইতিহাস অধ্যয়নৰ উৎসসমূহৰ ভিতৰত ‘বেদ’, ‘পুৰাণ’ আৰু ‘ভ্ৰমণকাৰীৰ টোকা’ কোনটো ভাগত পৰে? (Among the sources of studying history, under which category do ‘Vedas’, ‘Puranas’, and ‘Traveler’s accounts’ fall?)
(A) এপিগ্ৰাফিক (Epigraphic)
(B) প্ৰত্নতাত্ত্বিক (Archaeological)
(C) কলাত্মক (Artistic)
(D) সাহিত্যিক (Literary)
শুদ্ধ উত্তৰ: (D) সাহিত্যিক (Literary)
ব্যাখ্যা: যিকোনো প্ৰাচীন লিখিত গ্ৰন্থ, ধৰ্মীয় পুথি (বেদ, পুৰাণ, মহাকাব্য), বা বিদেশী পৰিব্ৰাজকৰ লিখিত টোকাসমূহ সাহিত্যিক উৎসৰ অন্তৰ্গত।
9. সম্ৰাট অশোকে তেওঁৰ শিলালিপিত সমগ্ৰ ভাৰতক বুজাবলৈ তলৰ কোনটো নাম ব্যৱহাৰ কৰিছিল? (Which of the following names did Emperor Ashoka use in his rock edicts to refer to entire India?)
(A) ভাৰতবৰ্ষ (Bharatvarsha)
(B) জম্বুদ্বীপ (Jambudvipa)
(C) সপ্তসিন্ধু (Saptasindhu)
(D) আৰ্যাৱৰ্ত (Aryavarta)
শুদ্ধ উত্তৰ: (B) জম্বুদ্বীপ (Jambudvipa)
ব্যাখ্যা: প্ৰাচীন গ্ৰন্থসমূহত ভাৰতক বুজাবলৈ ‘ভাৰতবৰ্ষ’ আৰু ‘জম্বুদ্বীপ’ (জামু গছৰ দ্বীপ) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সম্ৰাট অশোকেও নিজৰ শিলালিপিসমূহত ভাৰতৰ নাম হিচাপে ‘জম্বুদ্বীপ’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
10. তলৰ উক্তিসমূহ বিবেচনা কৰক: (Consider the following statements:)
(i) ইতিহাস হ’ল অতীতত ঘটা প্ৰকৃত ঘটনাৰ ধাৰাবাহিক বিৱৰণী। (History is the chronological account of true past events.)
(ii) প্ৰস্তৰ বা শৈল যুগৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট আৰম্ভণি আৰু শেষ বিন্দু নাই। (The Stone Age has no specific starting and ending point.)
ওপৰৰ কোনটো/কোনবোৰ উক্তি শুদ্ধ? (Which of the above statement(s) is/are correct?)
(A) কেৱল (i) (Only i)
(B) কেৱল (ii) (Only ii)
(C) (i) আৰু (ii) দুয়োটা (Both i and ii)
(D) এটাও নহয় (None of the above)
শুদ্ধ উত্তৰ: (C) (i) আৰু (ii) দুয়োটা (Both i and ii)
ব্যাখ্যা: ইতিহাস আখ্যান বা সাধুকথা নহয়, ই প্ৰকৃত ঘটনাৰ বিৱৰণ। আনহাতে, ‘যুগ’ (যেনে প্ৰস্তৰ যুগ) বোলা সময়ছোৱাৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট চন বা তাৰিখত আৰম্ভ বা শেষ হোৱা বিন্দু নাথাকে, ই এক দীঘলীয়া প্ৰক্ৰিয়া।
11. ঋগ্বেদত ভাৰত উপমহাদেশৰ উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলটোক কি নাম দিয়া হৈছিল? (What name was given to the north-western region of the Indian subcontinent in the Rigveda?)
(A) ভাৰতম্ (Bharatam)
(B) সপ্তসিন্ধু (Saptasindhu)
(C) জম্বুদ্বীপ (Jambudvipa)
(D) প্ৰাগজ্যোতিষ (Pragjyotisha)
শুদ্ধ উত্তৰ: (B) সপ্তসিন্ধু (Saptasindhu)
ব্যাখ্যা: ভাৰতৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন গ্ৰন্থ ঋগ্বেদত উত্তৰ-পশ্চিমৰ এই ভূখণ্ডটোক ‘সপ্তসিন্ধু’ বুলি কোৱা হৈছিল, যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘সাতখন নদীৰে গঠিত ভূমি’।
12. হিজৰী বৰ্ষপঞ্জিৰ আৰম্ভণি কাৰ জীৱনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনাৰ লগত জড়িত? (The beginning of the Hijri calendar is associated with an important event in whose life?)
(A) যীশুখ্ৰীষ্ট (Jesus Christ)
(B) ৰজা কণিষ্ক (King Kanishka)
(C) হজৰত মহম্মদ (Hazrat Muhammad)
(D) সম্ৰাট ডাৰিয়াছ (Emperor Darius)
শুদ্ধ উত্তৰ: (C) হজৰত মহম্মদ (Hazrat Muhammad)
ব্যাখ্যা: ৬২২ খ্ৰীষ্টাব্দত হজৰত মহম্মদে মক্কাৰ পৰা মদিনালৈ যাত্ৰা কৰা দিনটোৰ পৰাই মুছলমানসকলৰ পৰম্পৰাগত ‘হিজৰী’ বৰ্ষপঞ্জি গণনা কৰা হয়।
13. প্ৰাচীন তামিল সাহিত্যত দক্ষিণৰ কন্যাকুমাৰীৰ পৰা উত্তৰে হিমালয়লৈ বিস্তৃত অঞ্চলটোক কি নামেৰে জনা গৈছিল? (By what name was the region extending from Kanyakumari in the south to the Himalayas in the north known in ancient Tamil literature?)
(A) জম্বুদ্বীপ (Jambudvipa)
(B) ভাৰতবৰ্ষ (Bharatvarsha)
(C) হিন্দুস্থান (Hindusthan)
(D) ভাৰতম্ (Bharatam)
শুদ্ধ উত্তৰ: (D) ভাৰতম্ (Bharatam)
ব্যাখ্যা: উত্তৰ ভাৰতত ‘ভাৰতবৰ্ষ’ শব্দটো প্ৰচলিত থকাৰ সমান্তৰালকৈ প্ৰাচীন তামিল সাহিত্যত দক্ষিণ ভাৰত আৰু সমগ্ৰ ভূখণ্ডক বুজাবলৈ ‘ভাৰতম্’ নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
14. তলৰ কোনটো ইতিহাসৰ ‘এপিগ্ৰাফিক’ (Epigraphic) উৎসৰ উদাহৰণ নহয়? (Which of the following is NOT an example of an ‘Epigraphic’ source of history?)
(A) শিলালিপি (Rock Edicts)
(B) মুদ্ৰা (Coins)
(C) স্তূপ (Stupas)
(D) তাম্ৰলিপি (Copper plates)
শুদ্ধ উত্তৰ: (C) স্তূপ (Stupas)
ব্যাখ্যা: শিলালিপি, তাম্ৰলিপি, মুদ্ৰা আৰু ফলক হৈছে এপিগ্ৰাফিক উৎস। আনহাতে স্তূপ, স্থাপত্য, আৰু সমাধিক্ষেত্ৰ হৈছে প্ৰত্নতাত্ত্বিক (Archaeological) উৎসৰ অন্তৰ্গত।
15. মহাভাৰতৰ সময়ত বৰ্তমানৰ অসমৰ অঞ্চলটো কি নামেৰে জনাজাত আছিল? (By what name was the present-day Assam region known during the time of the Mahabharata?)
(A) কুৰুক্ষেত্ৰ (Kurukshetra)
(B) প্ৰাগজ্যোতিষ (Pragjyotisha)
(C) ভাংগা (Bhanga)
(D) কচ্চ (Kutch)
শুদ্ধ উত্তৰ: (B) প্ৰাগজ্যোতিষ (Pragjyotisha)
ব্যাখ্যা: প্ৰাচীন মহাকাব্য মহাভাৰতত বৰ্তমানৰ অসমৰ বৃহৎ অংশটোক ‘প্ৰাগজ্যোতিষ’ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।
Important Revision Points:
📌 গ্ৰেগ’ৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জি (Gregorian Calendar): যীশুখ্ৰীষ্টৰ জন্মৰ পৰা আৰম্ভ হয় আৰু ইয়াত ‘শূণ্য বছৰ’ (Zero year) অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাই। (Starts from the birth of Jesus Christ and does not include a ‘Zero year’).
📌 শকাব্দ (Saka Era): ৭৮ খ্ৰীষ্টাব্দত কুষাণ ৰজা কণিষ্কৰ ৰাজ অভিষেকৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। (Started in 78 AD from the coronation of Kushan King Kanishka).
📌 ভাস্কৰাব্দ (Bhaskarabda): ৫৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰজা ভাস্কৰবৰ্মনৰ সিংহাসন আৰোহণৰ পৰা আৰম্ভ হয়। (Starts from 593 AD when King Bhaskaravarman ascended the throne).
📌 হিজৰী (Hijri): ৬২২ খ্ৰীষ্টাব্দত হজৰত মহম্মদে মক্কাৰ পৰা মদিনালৈ যাত্ৰা কৰাৰ দিনৰ পৰা গণনা কৰা হয়। (Calculated from 622 AD when Hazrat Muhammad traveled from Mecca to Medina).
📌 সপ্তসিন্ধু (Saptasindhu): ঋগ্বেদত ভাৰতৰ উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলক ‘সাতখন নদীৰে গঠিত ভূমি’ হিচাপে দিয়া নাম। (Name given in the Rigveda to the north-western region of India, meaning ‘land formed by seven rivers’).
📌 জম্বুদ্বীপ (Jambudvipa): প্ৰাচীন গ্ৰন্থ আৰু সম্ৰাট অশোকৰ শিলালিপিত সমগ্ৰ ভাৰতক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা নাম। (Name used in ancient texts and Emperor Ashoka’s edicts to refer to entire India).
📌 প্ৰাগজ্যোতিষ (Pragjyotisha): মহাভাৰতত উল্লেখিত বৰ্তমানৰ অসমৰ প্ৰাচীন নাম। (Ancient name of present-day Assam mentioned in the Mahabharata).
📌 ইণ্ডিয়া (India) নামৰ উৎপত্তি: পাৰস্যবাসীৰ ‘হিন্দ’ শব্দৰ পৰা গ্ৰীকসকলে ‘ইণ্ডই’ বুলি নামকৰণ কৰে, যাৰ পৰা ‘ইণ্ডিয়া’ আহিছে। (The Greeks named it ‘Indoi’ derived from the Persian word ‘Hind’, which led to the name ‘India’).
📌 তিয়ানঝু (Tianzhu): প্ৰাচীন চীনাসকলে বুদ্ধৰ ভূমি হিচাপে ভাৰতক দিয়া নাম। (Name given by ancient Chinese to India as the land of Buddha).
📌 এপিগ্ৰাফিক উৎস (Epigraphic Sources): শিলালিপি, তাম্ৰলিপি আৰু মুদ্ৰাসমূহ ইতিহাসৰ এপিগ্ৰাফিক উৎসৰ অন্তৰ্গত। (Rock edicts, copper plates, and coins fall under epigraphic sources of history).
- Read Here: Social Science Class 6 Chapter 5 Notes- ভাৰত: পৰিচয় আৰু ভৌগোলিক বৈশিষ্ট্য
- Read Here: Social Science Class 6 Chapter 4 Notes- দেশ-মহাদেশৰ কথা: জাপান
- Read Here: Social Science Class 6 Chapter 3 Notes- ভূ-অৱয়ব আৰু মানুহ
- Read Here: Social Science Class 6 Chapter 2 Notes- সময় মণ্ডল আৰু মানচিত্ৰ
- Read Here: Social Science Class 6 Chapter 1 Notes- আমাৰ পৃথিৱী
Hi, I’m Nirmal Thakuria, the founder of StudyBlink.com. I’m an educator and a competitive exam aspirant with a strong interest in helping students prepare better.
I have cleared competitive examinations such as SSC CGL and ADRE (Assam Direct Recruitment Examination – 1). At present, I’m preparing for the UPSC Civil Services Examination while continuing to create useful educational content for students and exam aspirants.